1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
|
% Document MUST be built with XeLaTeX!
\documentclass[11pt,a4paper]{article}
\usepackage[margin=1.5cm]{geometry}
% Поддръжка на български език
% Thanks to https://tex.stackexchange.com/a/136926
\usepackage{fontspec}
\defaultfontfeatures{Ligatures=TeX}
\setmainfont{CMU Serif}
\setsansfont{CMU Sans Serif}
\usepackage[bulgarian,english]{babel}
\usepackage{amsmath} % Математически символи
\usepackage{extarrows}
\usepackage{amsfonts} % Още математически символи
\usepackage{cancel} % Зачертаване
\usepackage[dvipsnames]{xcolor} % Цветни кутийки + допълнителни цветове
\usepackage{enumitem}
\setlist[enumerate]{label=\arabic*.}
\newcommand{\der}{\mathrm{d}}
\usepackage[pdfauthor={Камен Димитров Младенов, },
pdftitle={Решения на задачи за изпит по ОТО},
pdfsubject={},
pdfkeywords={},
colorlinks=true,
urlcolor=blue]{hyperref}
\title{\vspace{-1.5cm}Решения на задачи за изпит по ОТО}
\author{Камен Димитров Младенов, FN}
\date{DATE}
\begin{document}
\maketitle
\vfill
\paragraph{1. Решение}
Собствения часовник в собствената координатна система винаги върви най-бързо, защото отнема време на светлината от единия брат да достигне другия брат.
Всеки брат изминава еднакво разстояние с еднаква скорост, значи за всеки брат е изминало еднакво количество време.
\paragraph{2. Решение}
Смятало се е, че светлината се движи през някаква невидима среда, наречена "етер".
Ако етерът съществувал, то Земята ще се движи през него и би пораждала етеров вятър.
Светлинен лъч ще се движи по-бързо по посоката на вятъра, по-бавно срещу и нещо средно перпендикулярно.
През 1881г. Майкелсон провежда първи "опит" на експеримента, чрез изобретения си "Майкелсонов интерферометър".
Един светлинен източник е поставен пред центъра на полу-прозрачно огледало, наклонено под $45 \textdegree$ ъгъл (спрямо светлинния източник).
Светлиния сноп се разделя на две половини от предното лице на огледалото: едната се отразява, докато другата преминава.
Първата се отразява обратно от подвижно огледало, докато втората се отразява обратно от фиксирано огледало.
Полу-прозрачното огледало разделя и връщащите се лъчи на две, като остават две четвъртинки снопове от източника, които "излизат" от задното лице на огледалото.
Резултата е, че спрямо различия в скоростите на двете, произлезли от препендикулярни лъчи, четвъртинки снопове се получава интерференчно изображение, от което може тези различията да се измерят.
Обаче, грешката в прецизността на уреда е била твърде голяма, за да потвърди или опровергае етерът.
През 1887г. Майкелсон и Морли подобравят този апарт, като добавят още огледала, през които двете половинки да се отразяват, преди обратната комбинация, така че различията в скоростите да са по-явни.
Допълнително, апаратът е бил поставен в подземна затворена стая, върху пясъчник, който сам по себе си е плавал върху живак.
Въртейки апаратът (с много малко съпротивление, благодарение на живакът) и правейки измервания, Майкелсон и Морли намират отрицателен резултат: изчислените разлики са били значително по-малки от теоретическото очакване, за да съществува етър.
\paragraph{3. Решение}
$00800028 \; mod \; 3 = 0$, тоест ще докажем, че ковариантната производна на тензор от тип $(0, 2)$ е тензор от тип $(0, 3)$.
\begin{align*}
\nabla g = \nabla_k \, g_{ab} \, \der x^a \der x^b \der x^k = \left( \frac{\partial g_{ab}}{\partial x^k} - {\Gamma^m}_{ak} \, g_{mb} - {\Gamma^m}_{kb} \, g_{ma} \right) \der x^a \der x^b \der x^k
\end{align*}
Правим смяна на променлива, от $x$ към $y$, което означава че:
\begin{align*}
& \tilde{\Gamma}^i {}_{jk} = {\Gamma^a}_{bc} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^c}{\partial y^k} + \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^j \partial y^k}
\implies {\Gamma^a}_{bc} = \left( \tilde{\Gamma}^i {}_{jk} - \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^j \partial y^k} \right) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial y^k}{\partial x^c}
\qquad \der x^a = \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \\
& g = g_{ab} \der x^a \der x^b
= g_{ab} \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^j
= g_{ab} \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^i \der y^j
= \tilde{g}_{ij} \der y^i \der y^j
\implies g_{ab}
= \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\
\end{align*}
\newpage
\begin{align*}
& \text{Заедно с}
\quad
\frac{\partial}{\partial x^i}
= \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i}
\quad
\text{следва че:} \\
& \frac{\partial g_{ab}}{\partial x^k}
= \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right)
= \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left( \tilde{g}_{ij} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right) + \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \right) \right) \\
& = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left(
\tilde{g}_{ij} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right) + \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \right) \right) +
\frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \right) \right) \\
& = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left(
\tilde{g}_{ij} \left(
\frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} +
\frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \right) +
\frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right) \\
& = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij} +
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} +
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l}
\end{align*}
Тоест:
\begin{align*}
\nabla g = & \left(
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij} +
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} +
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right. \\
& \quad - \left(
\tilde{\Gamma}^n {}_{il} -
\frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^i \partial y^l}
\right) \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k}
\tilde{g}_{nj} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\
& \quad - \left(
\tilde{\Gamma}^n {}_{lj} -
\frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^l \partial y^j}
\right) \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}
\tilde{g}_{ni} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \\
& \; \bigg) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^j \frac{\partial x^k}{\partial y^l} \der y^l
\end{align*}
\begin{align*}
\tilde{g}_{nj} = \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial y^n} \implies
& \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\cancel{\partial y^i} \partial y^l} \frac{\cancel{\partial y^i}}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \tilde{g}_{nj} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}
= \frac{\cancel{\partial y^n}}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial x^a \partial y^l} \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\cancel{\partial y^n}} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\
& = \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial x^p}{\partial y^l} \right) \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}
= \left( \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial y^i}{\cancel{\partial x^p}} \frac{\cancel{\partial x^p}}{\partial y^l} \right) - \frac{\partial x^p}{\partial y^l} \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \right) \right) \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\
& = 0 - \frac{\cancel{\partial x^p}}{\partial y^l} \frac{\partial^2 y^i}{\partial x^a \cancel{\partial x^p}} \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} = - \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} \\
& \text{Аналогично } \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^l \partial y^j} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \tilde{g}_{ni} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} = - \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij}
\end{align*}
Следователно:
\begin{align*}
\nabla g = & \left(
\cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij}} +
\bcancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij}} +
\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right. \\
& \quad - \tilde{\Gamma}^n {}_{il} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k}
\tilde{g}_{nj} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}
- \bcancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij}} \\
& \quad - \tilde{\Gamma}^n {}_{lj} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}
\tilde{g}_{ni} \frac{\partial y^i}{\partial x^a}
- \cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij}} \\
& \; \bigg) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^k}{\partial y^l} \der y^i \der y^j \der y^l \\
= & \left( \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} - \tilde{\Gamma}^n {}_{il} \tilde{g}_{nj} - \tilde{\Gamma}^n {}_{lj} \tilde{g}_{ni} \right)
\cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}} \; \cancel{\frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^k}{\partial y^l}} \der y^i \der y^j \der y^l \\
= & \tilde{\nabla}_l \, \tilde{g}_{ij} \, \der y^i \der y^j \der y^l = \tilde{\nabla} \tilde{g}
\end{align*}
\newpage
\paragraph{4. Решение}
Правим смяна на променлива, от $x$ към $y$, което означава че:
\begin{align*}
{\Gamma^i}_{jk} = \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k}
\qquad \frac{\partial}{\partial x^i} = \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i}
\qquad \der x^a = \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i
\end{align*}
Тоест:
\begin{align*}
& {R^i}_{jkl} \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l =
\left( \frac{\partial}{\partial x^l} {\Gamma^i}_{jk} - \frac{\partial}{\partial x^k} {\Gamma^i}_{jl} + {\Gamma^i}_{ml} {\Gamma^m}_{jk} - {\Gamma^i}_{mk} {\Gamma^m}_{jl} \right) \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l \\
& = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \right)
- \frac{\partial}{\partial y^c} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \right) \right. \\
& \qquad + \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \right)
\left( \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \right) \\
& \qquad - \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \right)
\left( \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \right) \\
& \qquad \bigg) \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \der y^b \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \der y^c \frac{\partial x^l}{\partial y^d} \der y^d \\
& = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \left( \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \right) + \cancel{\frac{\bcancel{\partial y^d}}{\partial x^l} \frac{\partial}{\bcancel{\partial y^d}} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k}} \right. \\
& \qquad - \frac{\partial}{\partial y^c} \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} \left( \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \right) - \cancel{\frac{\bcancel{\partial y^c}}{\partial x^k} \frac{\partial}{\bcancel{\partial y^c}} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l}} \\
& \qquad + \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k}
+ \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \\
& \qquad + \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l}
+ \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \\
& \qquad - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l}
- \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \\
& \qquad - \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k}
- \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \\
& \qquad \bigg) \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \frac{\partial x^l}{\partial y^d} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d
\end{align*}
\begin{align*}
\frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k}
= \frac{\partial x^i}{\partial x^m} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^p \partial y^p} \frac{\partial x^m}{\partial x^l} \frac{\partial^2 x^l}{\partial x^j \partial x^k} = 0 \quad \text{Аналогично } \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = 0
\end{align*}
\begin{align*}
& \text{По формулата виждаме, че } \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} = \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \cancel{\frac{\partial y^a}{\partial y^a}} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial y^n}} \frac{\partial y^c}{\partial y^d} + \frac{\partial y^a}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^n \partial y^d} = \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial y^c}{\partial y^d} \text{ , следователно: } \\
& \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = \\
& \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial y^c}{\cancel{\partial y^d}} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\cancel{\partial y^d}}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = 0 \\
& \text{Аналогично } \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} - \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} = 0
\end{align*}
Следователно:
\begin{align*}
& {R^i}_{jkl} \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l \\
& = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} - \frac{\partial}{\partial y^c} \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} + \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \right) \cancel{\frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k}} \cancel{\frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \frac{\partial x^l}{\partial y^d}} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d \\
& = \tilde{R}^a {}_{bcd} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d
\end{align*}
\paragraph{Бонус задача} Докажете Тъждеството на Бианки
\paragraph{Решение}
\begin{align*}
{R^i}_{abc} + {R^i}_{bca} + {R^i}_{cab} & = \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ac} \quad + {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ac} \\
& \quad + \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{bc} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ba} \quad + {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{bc} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ba} \\
& \quad + \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ca} - \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{cb} \quad + {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ca} - {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{cb} \\
\end{align*}
Използвайки формулата за смяна на променливи при кривини, виждаме че:
\begin{align*}
{\Gamma^i}_{ab} = {\Gamma^i}_{ba} \frac{\partial y^i}{\partial y^i} \frac{\partial y^b}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial y^b} + \frac{\partial y^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^a \partial y^b} = {\Gamma^i}_{ba}
\end{align*}
Тоест:
\begin{align*}
& \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ba} = \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} = 0 \\
& \text{Аналогично} \quad \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ca} - \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ac} = 0 \quad \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{bc} - \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{cb} = 0 \\
& {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ba} = {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} = 0 \\
& \text{Аналогично} \quad {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ca} - {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ac} = 0 \quad {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{bc} - {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{cb} = 0
\end{align*}
Следователно ${R^i}_{abc} + {R^i}_{bca} + {R^i}_{cab} = 0$
\iffalse %% Не се изкарва
\paragraph{5. Решение}
Правим смяна на координатна система от $(x^0, x^1, x^2, x^3)$ на $(t, R, \varphi, \theta)$, такава че:
\begin{align*}
x^0 = t \quad
x^1 = R \cos \theta \cos \varphi \quad
x^2 = R \cos \theta \sin \varphi \quad
x^3 = R \sin \theta
\end{align*}
\fi
\paragraph{6. Решение}
$0\text{MI}080002\mathbf{\underline{8}}$, следователно ще разгледаме отместването на перихелия на Нептун.
Ще използваме, че:
\begin{itemize}
\item гравитационния радиус на слънцето е $\alpha_\text{Слънце} \approx 2.9$ km
\item средния радиус на Нептун е $r_\text{средно,Нептун} = 4.5 \cdot 10^9$ km
\item ексцентритетът на Нептун е $e \approx 0.008$
\item Нептун прави една обиколка (около Слънцето) на всеки $164$ години
\end{itemize}
По формулата на Айнщайн:
\begin{align*}
\Delta \varphi & \approx \frac{3 \pi \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{средно,Нептун} (1 - e^2)} \approx \frac{3 \pi \cdot 2.9}{4.5 \cdot 10^9 \cdot (1 - 0.008^2)} = \pi \frac{87}{45 \cdot 10^9 \cdot (1 - 0.000064)} \\
& \approx \pi \frac{1.9333}{10^{9} \cdot 0.999936} \approx \pi \cdot 1.9334 \cdot 10^{-9} \; \text{ радиани на обиколка} \\
& \text{Превръщайки към дъгови секунди на 100 години}: \\
& = \cancel{\pi} \cdot 1.9334 \cdot 10^{-9} \cdot \frac{180}{\cancel{\pi}} 3600 \cdot \frac{100}{164} = 1.9334 \cdot 10^{-9} \cdot 18 \cdot 36 \cdot 10^3 \cdot \frac{10^2}{164} \\
& = 1.9334 \cdot 10^{-4} \cdot 8 \cdot 9 \cdot 9 \cdot \frac{1}{164} = 1.9334 \cdot 10^{-4} \cdot \frac{81}{20.5} \approx 0.00076 \, ''
\end{align*}
По точната формула:
\begin{align*}
\Delta \varphi = T_\text{real} - 2 \pi = \frac{2 \pi}{M \left( \sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}}, \sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} \right)} - 2 \pi
\end{align*}
\begin{align*}
& r_\text{min} = (1 - e) r_\text{средно,Нептун} = (1 - 0.008) \cdot 4.5 \cdot 10^9 = 0.992 \cdot 4.5 \cdot 10^9 \approx 4.4 \cdot 10^9 \\
& r_\text{max} = (1 + e) r_\text{средно,Нептун} = (1 + 0.008) \cdot 4.5 \cdot 10^9 = 1.008 \cdot 4.5 \cdot 10^9 \approx 4.5 \cdot 10^9 \\
& \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} = \frac{2.9}{4.4 \cdot 10^9} = \frac{29}{44 \cdot 10^9}
\qquad \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}} = \frac{2.9}{4.5 \cdot 10^9} = \frac{29}{45 \cdot 10^9} \\
\end{align*}
\begin{align*}
\sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} & = \sqrt{1 - \frac{29}{44 \cdot 10^9} - 2 \frac{29}{45 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9 - 29 \cdot 45 \cdot \cancel{10^9} - 2 \cdot 29 \cdot 44 \cdot \cancel{10^9}}{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^9 - 1305 - 2 \cdot 1276}{1980 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^{9} - 3857}{1980 \cdot 10^{9}}} \approx 0.99999999902
\end{align*}
\begin{align*}
\sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} & = \sqrt{1 - 2 \frac{29}{44 \cdot 10^9} - \frac{29}{45 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9 - 2 \cdot 29 \cdot 45 \cdot \cancel{10^9} - 29 \cdot 44 \cdot \cancel{10^9}}{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^9 - 2 \cdot 1305 - 1276}{1980 \cdot 10^9}} \\
& = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^{9} - 3886}{1980 \cdot 10^{9}}} \approx 0.99999999901
\end{align*}
\begin{align*}
& M \left( \sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}}, \sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} \right) \\
& \approx M (0.99999999902, 0.99999999901) \\
& = M \left(\sqrt{0.99999999902 \cdot 0.99999999901}, \frac{0.99999999902 + 0.99999999901}{2} \right) \\
& \approx M(0.999999999014, 0.999999999015) \\
& \approx 0.9999999990145
\end{align*}
\begin{align*}
\Delta \varphi & = \frac{2 \pi}{0.9999999990145} - 2 \pi = 2 \pi \left( \frac{1}{0.9999999990145} - 1 \right) \approx 2 \pi \cdot 0.00000000098 \; \text{ радиани на обиколка} \\
& \text{Превръщайки към дъгови секунди на 100 години}: \\
& = 2 \cancel{\pi} \cdot 0.00000000098 \cdot \frac{180}{\cancel{\pi}} 3600 \cdot \frac{100}{164} = 0.00000000196 \cdot 10^{5} \cdot \frac{81}{20.5} \\
& \approx 0.00077 \, ''
\end{align*}
\end{document}
|