% Document MUST be built with XeLaTeX! \documentclass[11pt,a4paper]{article} \usepackage[margin=1.5cm]{geometry} % Поддръжка на български език % Thanks to https://tex.stackexchange.com/a/136926 \usepackage{fontspec} \defaultfontfeatures{Ligatures=TeX} \setmainfont{CMU Serif} \setsansfont{CMU Sans Serif} \usepackage[bulgarian,english]{babel} \usepackage{amsmath} % Математически символи \usepackage{extarrows} \usepackage{amsfonts} % Още математически символи \usepackage{cancel} % Зачертаване \usepackage[dvipsnames]{xcolor} % Цветни кутийки + допълнителни цветове \usepackage{enumitem} \setlist[enumerate]{label=\arabic*.} \newcommand{\der}{\mathrm{d}} \usepackage[pdfauthor={Камен Димитров Младенов, }, pdftitle={Решения на задачи за изпит по ОТО}, pdfsubject={}, pdfkeywords={}, colorlinks=true, urlcolor=blue]{hyperref} \title{\vspace{-1.5cm}Решения на задачи за изпит по ОТО} \author{Камен Димитров Младенов, FN} \date{DATE} \begin{document} \maketitle \vfill \paragraph{1. Решение} Собствения часовник в собствената координатна система винаги върви най-бързо, защото отнема време на светлината от единия брат да достигне другия брат. Всеки брат изминава еднакво разстояние с еднаква скорост, значи за всеки брат е изминало еднакво количество време. \paragraph{2. Решение} Смятало се е, че светлината се движи през някаква невидима среда, наречена "етер". Ако етерът съществувал, то Земята ще се движи през него и би пораждала етеров вятър. Светлинен лъч ще се движи по-бързо по посоката на вятъра, по-бавно срещу и нещо средно перпендикулярно. През 1881г. Майкелсон провежда първи "опит" на експеримента, чрез изобретения си "Майкелсонов интерферометър". Един светлинен източник е поставен пред центъра на полу-прозрачно огледало, наклонено под $45 \textdegree$ ъгъл (спрямо светлинния източник). Светлиния сноп се разделя на две половини от предното лице на огледалото: едната се отразява, докато другата преминава. Първата се отразява обратно от подвижно огледало, докато втората се отразява обратно от фиксирано огледало. Полу-прозрачното огледало разделя и връщащите се лъчи на две, като остават две четвъртинки снопове от източника, които "излизат" от задното лице на огледалото. Резултата е, че спрямо различия в скоростите на двете, произлезли от препендикулярни лъчи, четвъртинки снопове се получава интерференчно изображение, от което може тези различията да се измерят. Обаче, грешката в прецизността на уреда е била твърде голяма, за да потвърди или опровергае етерът. През 1887г. Майкелсон и Морли подобравят този апарт, като добавят още огледала, през които двете половинки да се отразяват, преди обратната комбинация, така че различията в скоростите да са по-явни. Допълнително, апаратът е бил поставен в подземна затворена стая, върху пясъчник, който сам по себе си е плавал върху живак. Въртейки апаратът (с много малко съпротивление, благодарение на живакът) и правейки измервания, Майкелсон и Морли намират отрицателен резултат: изчислените разлики са били значително по-малки от теоретическото очакване, за да съществува етър. \paragraph{3. Решение} $00800028 \; mod \; 3 = 0$, тоест ще докажем, че ковариантната производна на тензор от тип $(0, 2)$ е тензор от тип $(0, 3)$. \begin{align*} \nabla g = \nabla_k \, g_{ab} \, \der x^a \der x^b \der x^k = \left( \frac{\partial g_{ab}}{\partial x^k} - {\Gamma^m}_{ak} \, g_{mb} - {\Gamma^m}_{kb} \, g_{ma} \right) \der x^a \der x^b \der x^k \end{align*} Правим смяна на променлива, от $x$ към $y$, което означава че: \begin{align*} & \tilde{\Gamma}^i {}_{jk} = {\Gamma^a}_{bc} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^c}{\partial y^k} + \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^j \partial y^k} \implies {\Gamma^a}_{bc} = \left( \tilde{\Gamma}^i {}_{jk} - \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^j \partial y^k} \right) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial y^k}{\partial x^c} \qquad \der x^a = \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \\ & g = g_{ab} \der x^a \der x^b = g_{ab} \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^j = g_{ab} \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^i \der y^j = \tilde{g}_{ij} \der y^i \der y^j \implies g_{ab} = \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\ \end{align*} \newpage \begin{align*} & \text{Заедно с} \quad \frac{\partial}{\partial x^i} = \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \quad \text{следва че:} \\ & \frac{\partial g_{ab}}{\partial x^k} = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right) = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left( \tilde{g}_{ij} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right) + \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \right) \right) \\ & = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left( \tilde{g}_{ij} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \right) + \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \right) \right) + \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial}{\partial y^l} \left( \tilde{g}_{ij} \right) \right) \\ & = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \left( \tilde{g}_{ij} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} + \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \right) + \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right) \\ & = \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij} + \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} + \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \end{align*} Тоест: \begin{align*} \nabla g = & \left( \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij} + \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} + \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right. \\ & \quad - \left( \tilde{\Gamma}^n {}_{il} - \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^i \partial y^l} \right) \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \tilde{g}_{nj} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\ & \quad - \left( \tilde{\Gamma}^n {}_{lj} - \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^l \partial y^j} \right) \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \tilde{g}_{ni} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \\ & \; \bigg) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \der y^j \frac{\partial x^k}{\partial y^l} \der y^l \end{align*} \begin{align*} \tilde{g}_{nj} = \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\partial y^n} \implies & \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\cancel{\partial y^i} \partial y^l} \frac{\cancel{\partial y^i}}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \tilde{g}_{nj} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} = \frac{\cancel{\partial y^n}}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial x^a \partial y^l} \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^i}{\cancel{\partial y^n}} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\ & = \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial x^p}{\partial y^l} \right) \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} = \left( \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial y^i}{\cancel{\partial x^p}} \frac{\cancel{\partial x^p}}{\partial y^l} \right) - \frac{\partial x^p}{\partial y^l} \frac{\partial}{\partial x^a} \left( \frac{\partial y^i}{\partial x^p} \right) \right) \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \\ & = 0 - \frac{\cancel{\partial x^p}}{\partial y^l} \frac{\partial^2 y^i}{\partial x^a \cancel{\partial x^p}} \tilde{g}_{ij} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} = - \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij} \\ & \text{Аналогично } \frac{\partial y^n}{\partial x^p} \frac{\partial^2 x^p}{\partial y^l \partial y^j} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \tilde{g}_{ni} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} = - \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij} \end{align*} Следователно: \begin{align*} \nabla g = & \left( \cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij}} + \bcancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij}} + \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} \right. \\ & \quad - \tilde{\Gamma}^n {}_{il} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \tilde{g}_{nj} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} - \bcancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \frac{\partial^2 y^i}{\partial y^l \partial x^a} \tilde{g}_{ij}} \\ & \quad - \tilde{\Gamma}^n {}_{lj} \frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^j}{\partial x^b} \tilde{g}_{ni} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} - \cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial^2 y^j}{\partial y^l \partial x^b} \tilde{g}_{ij}} \\ & \; \bigg) \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^k}{\partial y^l} \der y^i \der y^j \der y^l \\ = & \left( \frac{\partial \tilde{g}_{ij}}{\partial y^l} - \tilde{\Gamma}^n {}_{il} \tilde{g}_{nj} - \tilde{\Gamma}^n {}_{lj} \tilde{g}_{ni} \right) \cancel{\frac{\partial y^l}{\partial x^k} \frac{\partial y^i}{\partial x^a} \frac{\partial y^j}{\partial x^b}} \; \cancel{\frac{\partial x^a}{\partial y^i} \frac{\partial x^b}{\partial y^j} \frac{\partial x^k}{\partial y^l}} \der y^i \der y^j \der y^l \\ = & \tilde{\nabla}_l \, \tilde{g}_{ij} \, \der y^i \der y^j \der y^l = \tilde{\nabla} \tilde{g} \end{align*} \newpage \paragraph{4. Решение} Правим смяна на променлива, от $x$ към $y$, което означава че: \begin{align*} {\Gamma^i}_{jk} = \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \qquad \frac{\partial}{\partial x^i} = \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \qquad \der x^a = \frac{\partial x^a}{\partial y^i} \der y^i \end{align*} Тоест: \begin{align*} & {R^i}_{jkl} \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l = \left( \frac{\partial}{\partial x^l} {\Gamma^i}_{jk} - \frac{\partial}{\partial x^k} {\Gamma^i}_{jl} + {\Gamma^i}_{ml} {\Gamma^m}_{jk} - {\Gamma^i}_{mk} {\Gamma^m}_{jl} \right) \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l \\ & = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \right) - \frac{\partial}{\partial y^c} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \right) \right. \\ & \qquad + \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \right) \left( \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \right) \\ & \qquad - \left( \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \right) \left( \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} + \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \right) \\ & \qquad \bigg) \frac{\partial}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \der y^b \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \der y^c \frac{\partial x^l}{\partial y^d} \der y^d \\ & = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} \left( \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \right) + \cancel{\frac{\bcancel{\partial y^d}}{\partial x^l} \frac{\partial}{\bcancel{\partial y^d}} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k}} \right. \\ & \qquad - \frac{\partial}{\partial y^c} \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} \left( \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \right) - \cancel{\frac{\bcancel{\partial y^c}}{\partial x^k} \frac{\partial}{\bcancel{\partial y^c}} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l}} \\ & \qquad + \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} + \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \\ & \qquad + \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} + \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} \\ & \qquad - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial x^m}} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \cancel{\frac{\partial x^m}{\partial y^n}} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \\ & \qquad - \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} - \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} \\ & \qquad \bigg) \frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \frac{\partial x^l}{\partial y^d} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d \end{align*} \begin{align*} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} = \frac{\partial x^i}{\partial x^m} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^p \partial y^p} \frac{\partial x^m}{\partial x^l} \frac{\partial^2 x^l}{\partial x^j \partial x^k} = 0 \quad \text{Аналогично } \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = 0 \end{align*} \begin{align*} & \text{По формулата виждаме, че } \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} = \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \cancel{\frac{\partial y^a}{\partial y^a}} \cancel{\frac{\partial y^n}{\partial y^n}} \frac{\partial y^c}{\partial y^d} + \frac{\partial y^a}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^n \partial y^d} = \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial y^c}{\partial y^d} \text{ , следователно: } \\ & \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = \\ & \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial y^c}{\cancel{\partial y^d}} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\cancel{\partial y^d}}{\partial x^l} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^k} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^n}{\partial x^m} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^m}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^j \partial x^l} = 0 \\ & \text{Аналогично } \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^l} - \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \frac{\partial x^m}{\partial y^n} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial x^m \partial x^k} = 0 \end{align*} Следователно: \begin{align*} & {R^i}_{jkl} \frac{\partial}{\partial x^i} \der x^j \der x^k \der x^l \\ & = \left( \frac{\partial}{\partial y^d} \tilde{\Gamma}^a {}_{bc} - \frac{\partial}{\partial y^c} \tilde{\Gamma}^a {}_{bd} + \tilde{\Gamma}^a {}_{nd} \tilde{\Gamma}^n {}_{bc} - \tilde{\Gamma}^a {}_{nc} \tilde{\Gamma}^n {}_{bd} \right) \cancel{\frac{\partial y^d}{\partial x^l} \frac{\partial x^i}{\partial y^a} \frac{\partial y^b}{\partial x^j} \frac{\partial y^c}{\partial x^k}} \cancel{\frac{\partial y^a}{\partial x^i} \frac{\partial x^j}{\partial y^b} \frac{\partial x^k}{\partial y^c} \frac{\partial x^l}{\partial y^d}} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d \\ & = \tilde{R}^a {}_{bcd} \frac{\partial}{\partial y^a} \der y^b \der y^c \der y^d \end{align*} \paragraph{Бонус задача} Докажете Тъждеството на Бианки \paragraph{Решение} \begin{align*} {R^i}_{abc} + {R^i}_{bca} + {R^i}_{cab} & = \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ac} \quad + {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ac} \\ & \quad + \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{bc} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ba} \quad + {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{bc} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ba} \\ & \quad + \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ca} - \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{cb} \quad + {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ca} - {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{cb} \\ \end{align*} Използвайки формулата за смяна на променливи при кривини, виждаме че: \begin{align*} {\Gamma^i}_{ab} = {\Gamma^i}_{ba} \frac{\partial y^i}{\partial y^i} \frac{\partial y^b}{\partial y^a} \frac{\partial y^a}{\partial y^b} + \frac{\partial y^i}{\partial y^p} \frac{\partial^2 y^p}{\partial y^a \partial y^b} = {\Gamma^i}_{ba} \end{align*} Тоест: \begin{align*} & \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ba} = \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} - \frac{\partial}{\partial x^c} {\Gamma^i}_{ab} = 0 \\ & \text{Аналогично} \quad \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ca} - \frac{\partial}{\partial x^b} {\Gamma^i}_{ac} = 0 \quad \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{bc} - \frac{\partial}{\partial x^a} {\Gamma^i}_{cb} = 0 \\ & {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ba} = {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} - {\Gamma^i}_{mc} {\Gamma^m}_{ab} = 0 \\ & \text{Аналогично} \quad {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ca} - {\Gamma^i}_{mb} {\Gamma^m}_{ac} = 0 \quad {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{bc} - {\Gamma^i}_{ma} {\Gamma^m}_{cb} = 0 \end{align*} Следователно ${R^i}_{abc} + {R^i}_{bca} + {R^i}_{cab} = 0$ \iffalse %% Не се изкарва \paragraph{5. Решение} Правим смяна на координатна система от $(x^0, x^1, x^2, x^3)$ на $(t, R, \varphi, \theta)$, такава че: \begin{align*} x^0 = t \quad x^1 = R \cos \theta \cos \varphi \quad x^2 = R \cos \theta \sin \varphi \quad x^3 = R \sin \theta \end{align*} \fi \paragraph{6. Решение} $0\text{MI}080002\mathbf{\underline{8}}$, следователно ще разгледаме отместването на перихелия на Нептун. Ще използваме, че: \begin{itemize} \item гравитационния радиус на слънцето е $\alpha_\text{Слънце} \approx 2.9$ km \item средния радиус на Нептун е $r_\text{средно,Нептун} = 4.5 \cdot 10^9$ km \item ексцентритетът на Нептун е $e \approx 0.008$ \item Нептун прави една обиколка (около Слънцето) на всеки $164$ години \end{itemize} По формулата на Айнщайн: \begin{align*} \Delta \varphi & \approx \frac{3 \pi \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{средно,Нептун} (1 - e^2)} \approx \frac{3 \pi \cdot 2.9}{4.5 \cdot 10^9 \cdot (1 - 0.008^2)} = \pi \frac{87}{45 \cdot 10^9 \cdot (1 - 0.000064)} \\ & \approx \pi \frac{1.9333}{10^{9} \cdot 0.999936} \approx \pi \cdot 1.9334 \cdot 10^{-9} \; \text{ радиани на обиколка} \\ & \text{Превръщайки към дъгови секунди на 100 години}: \\ & = \cancel{\pi} \cdot 1.9334 \cdot 10^{-9} \cdot \frac{180}{\cancel{\pi}} 3600 \cdot \frac{100}{164} = 1.9334 \cdot 10^{-9} \cdot 18 \cdot 36 \cdot 10^3 \cdot \frac{10^2}{164} \\ & = 1.9334 \cdot 10^{-4} \cdot 8 \cdot 9 \cdot 9 \cdot \frac{1}{164} = 1.9334 \cdot 10^{-4} \cdot \frac{81}{20.5} \approx 0.00076 \, '' \end{align*} По точната формула: \begin{align*} \Delta \varphi = T_\text{real} - 2 \pi = \frac{2 \pi}{M \left( \sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}}, \sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} \right)} - 2 \pi \end{align*} \begin{align*} & r_\text{min} = (1 - e) r_\text{средно,Нептун} = (1 - 0.008) \cdot 4.5 \cdot 10^9 = 0.992 \cdot 4.5 \cdot 10^9 \approx 4.4 \cdot 10^9 \\ & r_\text{max} = (1 + e) r_\text{средно,Нептун} = (1 + 0.008) \cdot 4.5 \cdot 10^9 = 1.008 \cdot 4.5 \cdot 10^9 \approx 4.5 \cdot 10^9 \\ & \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} = \frac{2.9}{4.4 \cdot 10^9} = \frac{29}{44 \cdot 10^9} \qquad \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}} = \frac{2.9}{4.5 \cdot 10^9} = \frac{29}{45 \cdot 10^9} \\ \end{align*} \begin{align*} \sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} & = \sqrt{1 - \frac{29}{44 \cdot 10^9} - 2 \frac{29}{45 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9 - 29 \cdot 45 \cdot \cancel{10^9} - 2 \cdot 29 \cdot 44 \cdot \cancel{10^9}}{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^9 - 1305 - 2 \cdot 1276}{1980 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^{9} - 3857}{1980 \cdot 10^{9}}} \approx 0.99999999902 \end{align*} \begin{align*} \sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} & = \sqrt{1 - 2 \frac{29}{44 \cdot 10^9} - \frac{29}{45 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9 - 2 \cdot 29 \cdot 45 \cdot \cancel{10^9} - 29 \cdot 44 \cdot \cancel{10^9}}{44 \cdot \cancel{10^9} \cdot 45 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^9 - 2 \cdot 1305 - 1276}{1980 \cdot 10^9}} \\ & = \sqrt{\frac{1980 \cdot 10^{9} - 3886}{1980 \cdot 10^{9}}} \approx 0.99999999901 \end{align*} \begin{align*} & M \left( \sqrt{1 - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}}, \sqrt{1 - \frac{2 \alpha_\text{Слънце}}{r_\text{min}} - \frac{\alpha_\text{Слънце}}{r_\text{max}}} \right) \\ & \approx M (0.99999999902, 0.99999999901) \\ & = M \left(\sqrt{0.99999999902 \cdot 0.99999999901}, \frac{0.99999999902 + 0.99999999901}{2} \right) \\ & \approx M(0.999999999014, 0.999999999015) \\ & \approx 0.9999999990145 \end{align*} \begin{align*} \Delta \varphi & = \frac{2 \pi}{0.9999999990145} - 2 \pi = 2 \pi \left( \frac{1}{0.9999999990145} - 1 \right) \approx 2 \pi \cdot 0.00000000098 \; \text{ радиани на обиколка} \\ & \text{Превръщайки към дъгови секунди на 100 години}: \\ & = 2 \cancel{\pi} \cdot 0.00000000098 \cdot \frac{180}{\cancel{\pi}} 3600 \cdot \frac{100}{164} = 0.00000000196 \cdot 10^{5} \cdot \frac{81}{20.5} \\ & \approx 0.00077 \, '' \end{align*} \end{document}